Nhiều người muốn viết phả ký cho gia đình nhưng không biết bắt đầu từ đâu. Thực ra, bạn không cần chờ đến khi có đủ tài liệu cổ hay một cây gia phả hoàn chỉnh. Phả ký có thể bắt đầu từ những thông tin đang nằm ngay trong ký ức của người thân.
1. Ghi lại những thông tin cơ bản
Hãy lập danh sách các thành viên trong gia đình theo từng thế hệ: họ tên, năm sinh, năm mất nếu có, quê quán, nơi cư trú, nghề nghiệp, vợ chồng, con cái và các ngày giỗ quan trọng. Đây là phần khung giúp bạn không bị lẫn lộn khi mở rộng tư liệu.
Nếu chưa chắc chắn một thông tin, hãy đánh dấu là cần kiểm chứng. Phả ký nên ưu tiên sự cẩn trọng hơn là viết cho đầy đủ nhưng thiếu chính xác.
2. Phỏng vấn người lớn tuổi
Người cao tuổi trong gia đình thường giữ nhiều ký ức mà giấy tờ không ghi lại. Khi trò chuyện, nên hỏi những câu mở như: “Ông bà nhớ gì về cụ?”, “Ngày xưa gia đình mình sống ở đâu?”, “Nhà mình có nghề truyền thống nào không?”, “Có biến cố nào khiến họ hàng chuyển đi nơi khác không?”.
Nên ghi âm hoặc ghi chép ngay trong lúc trò chuyện. Sau đó, bạn có thể biên tập lại thành văn bản mạch lạc, nhưng vẫn giữ giọng kể và tinh thần của người cung cấp thông tin.
3. Thu thập ảnh, giấy tờ và kỷ vật
Ảnh cũ, bằng sắc, giấy khai sinh, giấy hôn thú, sổ hộ khẩu, bia mộ, hoành phi, câu đối, thư từ và sổ ghi chép gia đình đều là nguồn tư liệu quý. Mỗi tài liệu nên được chụp lại, đặt tên rõ ràng và ghi chú nguồn gốc.
Với ảnh cũ, hãy hỏi người thân xem trong ảnh có những ai, chụp ở đâu, khoảng năm nào và nhân dịp gì. Một bức ảnh có chú thích đầy đủ sẽ có giá trị hơn rất nhiều so với ảnh không rõ thông tin.
4. Sắp xếp thành từng phần dễ đọc
Một bản phả ký ban đầu có thể gồm: lời mở đầu, nguồn gốc dòng họ, sơ đồ thế hệ, tiểu sử từng nhân vật, các sự kiện quan trọng, truyền thống gia đình, hình ảnh tư liệu và phụ lục ngày giỗ.
Không cần viết quá cầu kỳ. Điều quan trọng là rõ ràng, đúng thông tin và có thể cập nhật thêm khi tìm được tư liệu mới.
5. Lưu trữ và chia sẻ
Sau khi hoàn thành bản đầu tiên, hãy lưu ở nhiều nơi: bản in, file PDF, thư mục ảnh số và nếu có điều kiện thì đăng lên một trang riêng của gia đình. Việc chia sẻ với họ hàng cũng giúp phát hiện sai sót và bổ sung thông tin còn thiếu.
Phả ký là công việc dài hơi. Bản đầu tiên không cần hoàn hảo, chỉ cần đủ tốt để thế hệ sau có một điểm bắt đầu.